Her üç yılda bir düzenlenen UIA Dünya Mimarlık Kongresi bu yıl 28 Haziran – 2 Temmuz tarihleri arasında İspanya’nın Barselona kentinde gerçekleştirildi. (Resim 1) Akademik programın ana mekânları Barselona Forum Park (Parc del Fòrum), DHub (Disseny Hub Barcelona) ve eski bir termik santral binasının, bir endüstri mirasının dönüştürülmesiyle kazanılmış olan Üç Bacalar (Three Chimneys) binası olarak belirlenmişti. Ayrıca Üç Bacalar’da, açık forumların yanı sıra 19 Temmuz 2026 tarihine kadar ziyarete açık kalan “Oluş. Geçiş Halindeki Bir Gezegen için Mimarlıklar” (Becoming. Architectures for a World in Transition) başlıklı kongrenin ana sergisi de yer alıyordu. Çok sayıdaki oturumlar, konferanslar, UIA çalışma programlarının ve komisyonlarının sunuşları ve sergileriyle UIA üye ülkeleri tarafından düzenlenen paneller ve sergiler kongrenin oldukça yoğun programını oluşturuyordu. Düzenleme komitesinin bilgilerine göre, farklı ülkelerden yaklaşık 10.000 ziyaretçi kongreye katılmış, yaklaşık 250 konuşmacı düzenlenen 100’den fazla oturumda yer alarak deneyimlerini, birikimlerini paylaşmıştı. Belirtilen rakamlar 2026 UIA Barselona Dünya Mimarlık Kongresi programının ve katılımın yoğunluğu hakkındaki bilgiyi doğruluyor. (Resim 2, 3)

Bu yazıda programda yer alan UNESCO - UIA Validasyon Kurulu ve Eğitim Komisyonunun kongredeki katılımı ve bu çalışma alanlarındaki son gelişmelerin kısaca özetlenmesi amaçlanmaktadır.

Bugün ülkemizde olduğu gibi birçok farklı ülkede de mimarlık eğitiminin küresel değişimler, güncel sorunlar karşısında gündeme gelen talepleri üzerine tartışmalar sürdürülüyor. Fiziksel, sosyal, kültürel ve çevresel sorunlar bağlamında eğitim içeriklerinin ve sistemlerinin güncellenmeleri gereği akreditasyon, validasyon uygulamalarını yaygınlaştırıyor. Kuşkusuz toplumların coğrafi ve yerel özellikleri, yaşam biçimleri, sosyal ve kültürel değerleri meslekler açısından farklı sorumluluklar tanımlıyor. Ancak genel çerçevede değerlendirildiğinde, içerisinde bulunduğumuz karmaşık koşullar mesleki eğitimde yeni yaklaşımları tartışmaya açıyor. Müfredattan tasarım sürecine ve meslek pratiğine uzanan yolculukta eğitim programlarının içeriğine, yöntem ve ilkelerine dair yürütülen akreditasyon süreçleri kalite güvencesi, hareketliliğin sağlanması, mesleki etik kodlar ve ilkelerin korunması açılarından giderek daha çok önem kazanıyor.

UNESCO - UIA Mimarlık Eğitimi Komisyonu- Güncel Gelişmeler

UNESCO - UIA Mimarlık Eğitimi Şartı (UNESCO - UIA Charter for Architectural Education) ilk olarak 1996 Barselona’da düzenlenen UIA Genel Kurulu’nda onaylanmıştır. Mimarlık eğitiminin ve mesleki uygulama sürecinin dinamik yapısı nedeniyle belge, bugüne kadar aralıklarla revize edilmiştir (2005, 2008, 2011, 2017, 2023 ve 2026 olmak üzere) Ancak genel olarak metin tasarımdaki bütüncül, disiplinlerarası ve eleştirel düşünce yaklaşımını vurgulamaktadır. Değişimler, teknolojik gelişmeler karşısında bilginin yeniden üretilmesi, sosyokültürel, ekonomik ve siyasal dönüşümler ve küresel / yerel sorunlar karşısında yanıt arayışı vb. gibi açılardan bakarak eğitimin kalitelerinin desteklenmesi, kurumun iç ve dış ilişkileri, ders içeriklerinin ve öğrenim çıktılarının belgelere ve kanıtlara dayalı olarak incelenmesi, ortamın fiziksel, sosyal, kültürel koşullarının değerlendirilmesi gibi hedeflere odaklanmaktadır. (Resim 4, 5)

Bu amaca yönelik olarak Eğitim Komisyonu eğitim politikaları, yönlendirici ilkeler ve öneriler ile eğitim ve öğrenim uygulamaları ve çıktılarına ilişkin görüşler sunan bir düşünce platformu işlevi görmektedir. Faaliyetlerinin merkezinde dinamik UNESCO - UIA Mimarlık Eğitimi Şartı belgesi yer almaktadır. Örneğin, belgenin 2023 revizyonu mimarlığın toplumsal eşitsizlik ile ekolojik bozulmanın birbirleriyle bağlantılı krizlerine dikkat çekmektedir. Son dönemde çevrenin korunması ve rehabilitasyonu, toplum sağlığı ve disiplinlerarası bilgi üretimine dayalı olarak Şart’a, BM Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları (SKA) ile paralellik gösteren (yoksullukla mücadele, çevresel duyarlılıklar, önlemler, adil paylaşım ve barışın desteklenmesi gibi) başlıklara ait ekler yapılmıştır. 2026 revizyonunda ise, yapay zekânın mimarlık eğitiminde kullanımına ilişkin özel notlar gündeme getirilmektedir. Yapay zekânın, tasarım odaklı düşünmenin yerini almak yerine kullanımının adil, kültürel farklılıkların, etik sorumlulukların bilincinde olarak uygulanmasının zorunlu koşul olduğu vurgulanmaktadır. Değişimle gelişen bir belge olarak tasarlanan Şart, eğitim programlarının şekillenmesinde yönetimlere, akademik ve idari personele, öğrencilere yol göstermek, mimarlığın hizmet ettiği toplumların kamu hakları ve yaşam kaliteleri konularındaki rolünü vurgulamayı hedeflemektedir. (Resim 6)

Eğitim Komisyonu ayrıca UNESCO - UIA Mimarlık Eğitiminde Yaratıcılık Ödülü programının ilk uygulamasını Kasım 2019’da gerçekleştirmiştir. Mimarlık Eğitiminde Yaratıcılık Ödülü, yenilikçi pedagojik yaklaşımları desteklemeyi, tanıtmayı amaçlamaktadır. 2019 – 2021 dönemi sonrasında, 2021-23 ve 2024-26 dönemlerinde de başarıyla tekrarlanmış ve eğitimde yeni bakış açılarına, katılımcı uygulamalara dair kavramları gündeme taşımıştır. Bunlar; ‘yenilikçi pedagoji’, ‘etkili sorgulama’, ‘kapsayıcı öğrenme’, ‘araştırma odaklı tasarım eğitimi’, ‘disiplinlerarası katılım’, ‘bağlamsal duyarlılık’ ve ‘hesap verebilirlik’ gibi önemli gelişmelerin destekçisi olarak sıralanabilir.

UNESCO - UIA Validasyon Kurulu - Güncel Gelişmeler

UNESCO - UIA Validasyon Kurulu çalışmaları ise eğitim programlarının ve farklı akreditasyon sistemlerin onaylanması yönünde çalışmalarını sürdürmektedir. UNESCO - UIA Validasyon Kurulu açısından UIA 2023 - 2026 çalışma dönemi önemli kırılma noktalarının yaşandığı bir dönem olmuştur. 2023 yılında görevi devralan UIA Yönetim Kurulu UNESCO - UIA Validasyon Kurulu’nun Eğitim Komisyonu’ndan ayrılarak bağımsız çalışmaya başlaması kararını gündeme getirmiş ve öneri UIA Konseyinde onaylanmıştır. Gerekçe olarak, uluslararası validasyon hizmeti konusunda artan talep, sadece programların ve sistemlerin onaylanması anlamında değil, dünyanın farklı ülke ve bölgelerindeki eğitim kurumlarına desteğin artırılması, rehberlik edilebilmesi ve geliştirmelere yön verilebilmesi konuları gösterilmiştir.

Bu gelişmeye bağlı olarak 2023’den başlayarak UIA Validasyon Kurulu çalışmalarını, seçilen eş-başkanlar, Kurul üyeleri, danışmanlar, uzmanlar ve validasyon yürütücüsü işbirliğiyle sürdürülmektedir. Dönem içerisinde validasyon süreçlerine dair tanıtıcı belgelerin düzenlenmesi, duyuruların yaygınlaştırılması, iletişim kanallarının artırılması, UNESCO - UIA validasyonu sahibi okullar arasında diyalog kurularak işbirliği ve paylaşımların sağlanması gibi uygulamalar üzerine çalışmalar gerçekleştirilmiştir. Önemli bir gelişme de, dönem içerisinde ortak olarak hazırlanan UNESCO - UIA 2026 Program ve Sistem Validasyon Rehberleri’nin tamamlanarak yayımlanması ve başvurularda kılavuzluk görevini üstlenmeye hazır olmasıdır. (Resim 7, 8) Eğitim programları validasyonu rehberi, UNESCO - UIA Mimarlık Eğitimi Şartı’nı (2026) esas alarak programa ait içeriklerin, çıktılarının, eğitim yöntemlerinin, fiziki, teknik, sağlık, sosyal vb. gibi koşulların bütüncül bir bakışla değerlendirilmesi, sözlü paylaşımlarla desteklenerek raporlanması amacıyla farklı aşamalar tanımlamış (uygunluk - adaylık - validasyon - revalidasyon) ve süreci bunlara bağlı olarak planlamıştır. (Resim 9)

Döneme ait diğer bir gelişme ise, 2008 yılından bu yana RIBA’nın (Royal Institute of British Architects) yürütücülüğünde gerçekleştirilen validasyon ziyaretleri ve raporlamalarının 2023 yılından başlayarak UIA’nın kendi bünyesinde yapılması kararı olmuştur. UIA personeli olan yürütücünün eş-başkanlar, ekip ve komite üyeleriyle birlikte yürüttüğü çalışmalar, ortak toplantılar sonrasında dönem içerisinde özel yayınlar çıkartılmış, validasyonu tanıtmayı, görünür kılmayı amaçlayan bir kitapçık hazırlanmış, Barselona Kongresi katkılarını düzenlenmiş, ziyaret takımları adayları havuzu genişletilmiştir. Ziyaret takımı adayları Validasyon Kurulu üyeleri, bu üyelerin veya meslek odalarının önerileri arasından Validasyon Kurulu tarafından seçilerek onaylanmaktadır.

2026 Barselona Kongresinde Eğitim Komisyonu ve Validasyon Kurulu Katkıları

Kongre programında 29 Haziran 2026 tarihinde Forum Park binasında UNESCO - UIA Validasyon Kurulu tarafından “Değişen Dünyada Mimarlık Eğitimi: Köklülük, Yaratıcılık ve Sosyal Sorumluluk” (Architectural Education for a Changing World: Rootedness, Innovation, and Social Responsibility) başlıklı oturum düzenlenmiştir. Oturumda açılış konuşmasını Prof. Dr. Jana Revedin yapmış, ardından validasyon sahibi programlardan üç temsilci; Validasyon Kurulu Eş-Başkanı Prof. Dr. Deniz İncedayı, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi adına; Validasyon Kurulu üyesi Prof. Dr. Sherine Wahba, Kahire Üniversitesi adına; Prof. Dr. Kirsten Schemel, FH Münster Dekanı olarak kurumlarında gerçekleştirilen validasyon sürecine, kazanımlarına ve eğitimin geleceğine dair düşüncelerini paylaşmışlardır.

Validasyon Kurulu Eş-Başkanı Nuno Soares ise konuşmacıların ardından sürece dair genel bilgilendirme yaparak gündemdeki değişiklikleri özetlemiştir.

Bu oturumun yanı sıra, Herkes için Mimarlık (Architecture for All - AfA) UIA çalışma grubunun Validasyon Kurulu ve Eğitim Komisyonu ile birlikte hazırladığı “Farklı Bakış Açılarını Buluşturmak: Kapsayıcı Eğitimin Geleceği Üzerine” başlıklı yuvarlak masa toplantısında katılımcı komisyon üyeleri konuları birbiriyle ilişkilendirerek, mimari tasarımın toplumda tüm bireylerin hizmetine açık oluşu felsefesine odaklanarak bu bağlamda çalışma ve araştırmaları, güncel tartışmaları özetlediler. Kuramsal alan, eğitim ve uygulama arasında kurulması gereken köprülerin ve bu bağlamda SMG (Sürekli Mesleki Gelişim) çalışmalarının kurumsallaşmasının önemini yeniden vurguladılar. (Resim 10)

Oturumlara ek olarak, UIA çalışma gruplarının sergi ve etkinliklerine ayrılan Forum Park binasının sergi salonunda Validasyon Kurulu tarafından hazırlanan ve son dönemde UNESCO - UIA validasyonu almış olan mimarlık okullarının çalışmalarına yer verilen bir sergi düzenlenmişti. Ülkemizden Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Mimarlık Bölümü panosunun da yer aldığı sergi ve hazırlanan tanıtım kitapçığı kongre sürecinde katılımcıların ve ziyaretçilerin incelemelerine sunulmaktaydı. Hazırlanan sergide Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi’nin yanı sıra, Kahire Amerikan Üniversitesi, Mısır; Kahire Üniversitesi, Mısır; FH Münster Mimarlık Okulu, Almanya; Pécs Üniversitesi, Macaristan; Kahire Mimarlık Mühendislik Teknoloji Üniversitesi, Mısır; Ajman Üniversitesi, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) Mimarlık Bölümlerinin çalışmalarından örnekler sunulmaktaydı. (Resim 11) Ayrıca, kongre süresi boyunca konuyla ilgilenenler için tanıtım ve bilgilendirme toplantıları düzenlenmişti. Başvuru yapmak isteyen farklı kurum temsilcileri bu fırsatla detaylı bilgi alma ve belge toplama olanağına sahip oldular.

Bu noktada ülkemizden bir bilgi olarak eklemek gerekirse, UNESCO - UIA Sistem Validasyonu için başvuru yapmış olan Mimarlık Akreditasyon Derneği de (MİAK) ‘uygunluk’ (eligibility) aşaması için kongre öncesinde kapsamlı bir dosya ile UNESCO - UIA Validasyon Kuruluna başvurusunu iletmiştir. Validasyon Kurulunun 22 Eylül 2026 tarihli toplantısında başvuru incelenerek sunulan zengin dosyanın yeni dönemde başarılı bir örnek olarak sürece katkı vereceği görüşü paylaşılmıştır.

Sonuç Olarak…

28 Haziran – 2 Temmuz 2026 tarihleri arasında gerçekleştirilen Barselona Dünya Mimarlık Kongresinin oldukça iyi hazırlanmış, yoğun katılımlı, program açısından zengin ve meslek adına değerli tartışmalara fırsat yaratan bir buluşma olduğunu söylemek mümkün. “Oluş. Geçiş Halindeki Bir Gezegen için Mimarlıklar” başlığıyla da vurgulandığı gibi bugün yaşanan çeşitli sorunlar, çevresel / yaşamsal tehditler, küresel ve yerel ölçekte çözüm bekleyen birçok soru karşısında mimarlar olarak nasıl bir tavır alınabileceği, bunun aciliyeti farklı platformlarda duyuruldu. Kongrenin ve ana serginin teması ve alt başlıklarıyla meslek insanlarına, katılımcılara, genç mimarlara ve öğrencilere önemli mesajlar aktarıldı. Kongrenin en önemli çıktısı da belki bunlar oldu. Buluşmanın ardından akademide, meslek alanında ve pratikte sıklıkla tartışılacak, eğitimde yeni yaklaşımları tetikleyebilecek içerikler gelecek için kırılma noktaları yaratmayı vaat ediyor. 2026 Barselona Kongresi, geçiş dönemindeki dünyaya gerçekçi bir perspektiften bakarak yeni gelişmelerin öncüsü olabilmeyi, eğitimden başlamayı ve ortak kazanımlara, haklara ve işbirliklerine odaklanmayı büyük harflerle yazarak görünür kıldı.

Dünyanın beş kıtasından temsilcileri, meslek birliklerini, üyeleri biraraya getiren ve birlikte değişime davet eden UIA yönetimi ile İspanya Mimarlar Birlikleri Üst Konseyi bu bağlamda taşıdığı küresel sorumluluğa uygun şekilde ev sahipliğini başarıyla tamamladı. Kongre ekibinin, küratörlerin yaratıcı ve kapsayıcı yaklaşımları UIA’nın temel vurgularını, herkes için eşit hakları, sağlıklı ve yaşanabilir çevreler için mesleki sorumlulukları, kentsel erişilebilirliği, toplumsal hizmet ve kamu yararı önceliğini savunan mimari ve etik ilkeleri bilimsel anlamda güçlü şekilde destekledi.

Bugün mimarlık okullarının giderek artan sayısı, ulusal ve uluslararası alanda mesleki programların çeşitlenmesi, uzaktan eğitim uygulamaları, ücretsiz eğitim haklarının kısıtlanması, mesleki yetki denetimi gibi ciddi sorunların yaşandığı bir ortamda akreditasyon ve validasyon uygulamaları eğitimde niteliklerin çağdaş kriterlere uyumu ve güncellenebilmesi açılarından önemli bir fırsat yaratıyor. Sistem denetimi değil, desteği öneriyor. Süreç, farklı ülke ve bölgelerden eğitim programlarına uzmanlar tarafından eleştiri olanağı sağlamak, UIA ile mimarlık okulları arasında iletişimi geliştirmek, öğrenci ve akademisyen hareketliliğini ve uluslararası açılımları hedeflemek giderek de mesleğin toplumsal ve çevresel duyarlılıklarını etkinleştirmek olarak değerlendirilebilir. Bu bağlamda, gezegenin geçiş sürecindeki yolculuğuna, Barselona Deklarasyonu da (Resim 12) önemli bir uyarıyla katılıyor; “Gezegen Pazarlık Yapmaz” sloganıyla mimarları gözlemlerden ve düşüncelerden öteye, duruşlara davet ediyor. Başka bir deyişle krizleri tasvir etmeyi bırakıp, yanıt aramanın ve çözüm üretmenin aciliyetini yeniden vurguluyor…

* Detaylı bilgiler için: UIA 2026 Barselona Dünya Mimarlar Kongresi web sitesi (uia2026bcn.org) ve UIA’nın resmi web sitesi (uia-architectes.org) ziyaret edilebilir.