YAPI DALI ÖDÜLLERİ • Balçova-İZMİR

BALÇOVA CEMEVİ

NEVZAT SAYIN

“İzmir’de Balçova’da konumlanan, hemen gerisinde yükselen tepelerin siluetiyle söyleşircesine anlamlı bir ilişki kuran bu tasarım, mimarî programı ve mekânsal kurgusuyla cemevi programının yeni ve özgün bir yorumudur. Orta avlu çevresinde biçimlenen mekân kurgusuyla kucaklayıcı bir toplanma mekânı, kütüphane ve yemekhane mekânları ile bir kültürel ve toplumsal merkez olarak tasarlanan yapı, bu yönleriyle toplumsal değer yaratmaktadır. Doğal ışıkla gökyüzünden aydınlanan ibadet ve toplanma mekânı dingin fakat etkileyici bir ortam sunar. Güçlü bir mimari tasarım ve nitelikli mimari uygulaması ile Nevzat Sayın’ın Balçova Cemevi adlı eseri Yapı Dalı Ödülü’ne değer bulunmuştur.”

Türkiye coğrafyasında saklı yaşamaya çalışan Aleviler'in ibadet mekânı olan cemevleri kütle etkisi olarak cemevi olduğuna dair bir işaret taşımasa da iç mekan kurgusunun kendine has belirgin nitelikleri vardı. "Tütekli Tavan" denilen bindirmeli piramidal çatı örtüsü başka tür yapılarda da olsa bile cemevlerinin karakteristik örtü sistemi olarak kabul edilir ve dışarıdan görünmeyecek şekilde diğer yapılar gibi iki ya da dört eğimli bir çatıyla örtülürdü. Kırsal kesimden şehirlere doğru, 1950'lerde başlayan göçlerle şehirlere gelen Aleviler için köyde gelenek içinde sürdürülen ve Alevi olmayanlara kapalı olan bu geleneksel ibadet mekân-ları, yeni koşullar içinde, okunaklı bir biçimde şehirlerde nasıl inşa edilmeliydi?

Tütekli tavanın piramidal formunu belirgin bir biçimde taşıyan dört eğimli kesik piramit hem Aleviler için önemli olan "dört kapı" kavramını hem de kapalılığı nedeniyle duvarlarında pencere açamadığımız "meydan"a tepeden giren ışıkla gökyüzü bağlantısını işaret etmesiyle kütleyi aradığımız biçime dönüştürdü. Bütün bu birimleri birbirine bağlayan, yola kapalı, parka doğru istendiğinde açılabilen avlu, dönerek yapılan Alevi semahının formundan yola çıkarak biçimlendirildi.